กลุ่มบริหารการใช้น้ำ คลองเคียน จังหวัดสงขลา การบริหารจัดการน้ำแบบรอบเวร

กลุ่มบริหารการใช้น้ำ คลองเคียน จังหวัดสงขลา ร่วมสร้างเครือข่ายความร่วมมือปัจจัยความสำเร็จของการบริหารจัดการน้ำแบบรอบเวร

Advertisement

คอลัมน์เรื่องเล่าคนใช้น้ำฉบับนี้ ขอนําท่าน ผู้อ่านลงใต้ไปที่อำเภอรัตภูมิ จังหวัดสงขลา เพื่อพบกับกลุ่มบริหารการใช้น้ำคลองเคียน มีประวัติความเป็นมาที่ยาวนาน ก่อเกิดจากการรวมตัวของกลุ่มคนที่รักและหวงแหนในน้ำ ซึ่งในอดีตพื้นที่แห่งนี้มีความอุดมสมบูรณ์ ทั้งดิน น้ำ ป่า และภูเขา แต่แล้ววันหนึ่งพวกเขาเหล่านี้ กลับต้องประสบกับปัญหาภัยแล้งที่ยากจะหลีกเลี่ยง มาดูกันว่าพี่น้องเกษตรกรที่นี่จะมีวิธีการบริหารจัดการน้ำอย่างไร

นายชิต ขวัญคํา ประธานกลุ่มบริหารการใช้น้ำคลองเคียน

นายชิต ขวัญคํา ประธานกลุ่มบริหารการใช้น้ำคลองเคียน เล่าความเป็นมาของกลุ่มว่า “สำหรับกลุ่ม บริหารการใช้น้ำคลองเคียน จัดตั้งกลุ่มเมื่อวันที่ 25 มีนาคม พ.ศ. 2546 มีสมาชิกเริ่มต้นจำนวน 2,839 คน ในอดีตก่อนที่จะมารวมตัวกันจัดตั้งกลุ่มนั้น พื้นที่อำเภอรัตภูมิ จังหวัดสงขลา จัดอยู่ในบริบทที่เรียกว่าอุดมสมบูรณ์มากด้วยแหล่งน้ำตามธรรมชาติ ในทุกๆ ปีสามารถมีน้ำทำนาปีได้อย่างไม่เคยขาด แต่แล้วกาลเวลาก็ได้สร้างปัญหาภัยแล้งอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ส่งผลให้ชาวบ้านต้องพบกับอุปสรรคในช่วงหน้าแล้งที่มีน้ำใช้ไม่เพียงพอ ทำให้เกษตรกรตระหนักรู้ว่า แม้จะมีความรู้สึกรักและ หวงแหนน้ำเพียงใด แต่หากขาดซึ่งองค์ความรู้ในการบริหารจัดการน้ำแล้ว น้ำที่มีอยู่อย่างไรก็ไม่เพียงพอต่อการนําไปใช้อุปโภคบริโภค และการทำการเกษตรของ สมาชิกทั้งหมดแน่นอน”

จากปัญหาดังกล่าว ทำให้เกษตรกรได้รวมตัวกันเข้าปรึกษากับฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 3 โครงการชลประทานสงขลา สำนักงานชลประทานที่ 16 ใน การจัดตั้งกลุ่มและเข้าอบรมแนวคิดเรื่องการบริหารจัดการน้ำในพื้นที่ ผ่านการอบรมและประชุมครั้งแล้ว ครั้งเล่า ในที่สุดก็ได้ตกผลึกแนวคิดในการบริหารจัดการน้ำ เฉพาะกลุ่มขึ้น

นายสมนึก หนูเงิน กรรมการกลุ่มบริหารการ ใช้น้ำคลองเคียน

นายสมนึก หนูเงิน กรรมการกลุ่มบริหารการ ใช้น้ำคลองเคียน อธิบายถึงแนวคิดในการบริหารจัดการน้ำว่า “สำหรับการบริหารจัดการน้ำของกลุ่มนั้นทาง กรมชลประทานจะส่งน้ำจากฝายชะมวงเข้าสู่คลองส่งน้ำ 14 สาย แบ่งเขตการส่งน้ำ 14 เขต ครอบคลุมพื้นที่ต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ ใน 3 ตำบล 21 หมู่บ้าน โดยกลุ่ม จะมีหน้าที่ในการบริหารจัดการน้ำด้วยตนเอง ซึ่งก่อน มีการส่งน้ำก็จะมีการประชุมถึงความต้องการน้ำที่ ใช้ทำการเกษตร เมื่อได้ข้อสรุปแล้วจึงมาบริหารโดยใช้ระบบรอบเวร จัดส่งน้ำไปยังพื้นที่ของเกษตรกรที่อยู่ปลายคลองก่อน หลังจากนั้นจึงส่งให้กับเกษตรกรที่อยู่พื้นที่กลางน้ำและต้นน้ำ โดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วม ยึดหลักความเท่าเทียมเป็นที่ตั้ง ด้วยวิธีดังกล่าวก็ได้ทำให้ปัญหาเรื่องน้ำไม่เพียงพอหมดไป แม้จะยังมีอุปสรรค อย่างภัยแล้งอยู่บ้างก็ตาม”

ด้านนายบุญชอบ ทองดี เลขานุการกลุ่มบริหาร การใช้น้ำคลองเคียนเล่าว่า “เกษตรกรในอำเภอรัตภูมิ ส่วนใหญ่จะทำนาข้าว ทำประมง ปาล์มน้ำมัน สวนยางพารา รวมถึงการทำปศุสัตว์ ซึ่งก่อนจะรวมกลุ่มเราบริหารจัดการน้ำกันไม่ดี ผลผลิตที่ได้จึงไม่มาก อาทิ ข้าว ก็ได้เพียง 400 กิโลกรัมต่อไร่ แต่หลังจากที่เรามีความรู้ การบริหารจัดการน้ำที่ดีก็ทำให้มีผลผลิตที่มากขึ้น เป็น 540 กิโลกรัมต่อไร่ และ 560 กิโลกรัมต่อไร่ เคยขึ้นไป สูงถึง 700-800 กิโลกรัมต่อไร่”

นายบุญชอบ ทองดี เลขานุการกลุ่มบริหาร การใช้น้ำคลองเคียน

ปัจจุบันกลุ่มบริหารการใช้น้ำคลองเคียน ดำเนินกิจกรรมมากมายในการสร้างสัมพันธ์ระหว่างผู้คน กลุ่มองค์กร และเครือข่ายเข้าด้วยกัน เช่น กิจกรรมการลงแขก การดำนา การเก็บเกี่ยวข้าว เป็นต้น ปฏิบัติจนกลายเป็นวัฒนธรรมและประเพณีท้องถิ่น ซึ่งพวกเขาเชื่อว่าสิ่งเหล่านี้จะทำให้เกิดความผูกพันทางจิตใจ และความผูกพันทางด้านความร่วมมือของสมาชิก โดยนับเป็นแบบอย่างที่ดีของเกษตรกรกลุ่มอื่นๆ ให้สามารถปฏิบัติตามได้โดยง่าย ขอเพียงแค่มีองค์ความรู้ในการบริหารจัดการ น้ำที่ดี มีใจรักในความสามัคคี และหวงแหนทรัพยากรน้ำ เช่นเดียวกับที่พวกเขาเป็นอยู่